تلگرام
کانال تبریزبیدار در تلگرام
دنبال کنید
سرویس : قفقاز و غرب آسیا , شنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۶ ۱۳:۳۲:۵۲ شناسه خبر : ۱۰۶۵۵۷۷

کاوشی بر سفر رئیس جمهور آمریکا به عربستان؛

یک تیر و چند نشان ترامپ

دونالد ترامپ اولین رییس جمهور آمریکا، کشور عربستان سعودی را به­عنوان اولین سفر خارجی خود انتخاب نمود و به نظر می­رسد که این سفر توانسته است تا حدودی انگیزه­های دولت ترامپ را برآورد نماید.

یادداشت میهمان تبریزبیدار؛ هاشم قادری*


دونالد ترامپ اولین رییس جمهور آمریکا، کشور عربستان سعودی را به­عنوان اولین سفر خارجی خود انتخاب نمود. این سفر وی از جهات گوناگون، قابل بررسی و ارزیابی است. نخست آنکه هزینه این سفر با اعراب صوررت گرفته است، دوم آنکه عربستان تنها کشوری نیست که ترامپ با مقاماتش دیدار می­نماید؛ بلکه سران کشورهای عربی - اسلامی نیز در آن حضور دارند و نشست­های مشترکی برگزار شده است. به نظر می­رسد که این سفر توانسته است تا حدودی انگیزه­های دولت ترامپ را برآورد نماید. وی که در روز شنبه عازم عربستان شده بود با استقبال گرم مقامات سعودی همراه گردید و حتی مدال ملک عبدالعزیز نیز بر گردن ترامپ آویخته شد. ترامپ که در عرصه داخلی از مسایل زیادی رنج می­برد، به فکر مأمن و راه فراری از این مسائل بود. مسائلی نظیر دخالت روسیه در انتخابات آمریکا و اخراج «جیمز کومی» ترامپ را وادار به سفری کرد که نشان از بیرون آمدن از چنین فضایی است. لذا بهترین راهی که می­توانست این هدف را دنبال نماید و تا حدودی افکار جامعه آمریکا را به جهات دیگری هدایت کند، ورود به منطقه­ای است که نقش حساسی برای آمریکا ایفا می­نماید. عربستان برای این منظور انتخاب شده بود. در واقع سفر ترامپ به عربستان به چند دلیل برای مقامات دو کشور حائز اهمیت است:


عربستان خواستار نگاه ویژه آمریکا به خود است. ریشه این امر به عملکرد دولت قبلی آمریکا یعنی اوباما باز می­گردد. اوباما در سیاست خارجی و روابط خارجی­اش عملی منفعلانه در قبال عربستان و کشورهای حامی آن، اتخاذ کرده بود. نگاه اوباما بیشتر معطوف به ایران و دوری از کشورهایی نظیر عربستان و اسرائیل بود. این امر موجب نارضایتی و خشم مقامات سعودی شده و تصور آنان بر این بود که آمریکا به جای آنکه حامی اعراب باشد، در فکر فشار وارد کردن به آنهاست؛ و لذا ورود ترامپ به کاخ سفید و سفر وی به عربستان، بیش از پیش موجبات خرسندی آنان را فراهم آورد. عربستان که بدون آمریکا احساس لغزندگی می­کند، درصدد جلب رضایت و حمایت متحدی قوی و استراتژیک همچون آمریکاست تا بتواند برنامه­های خویش را دنبال نماید. از سوی دیگر، آمریکا نیز در جستجوی تقویت متحدان استراتژیک گذشته خویش است تا بدین واسطه درصدد بهبود روابط تیره آمریکا با متحدان منطقه­ای خویش برآید. از سویی ترامپ مصمم در بهبود رابطه اعراب به سرکردگی عربستان با اسراییل است تا به­عنوان شریک این دو دولت بتواند زمینه همگرایی آنها را فراهم بخشد.



یکی دیگر از دلایل ورود ترامپ به عربستان، مقابله با نفوذ بیشتر روسیه در منطقه خاورمیانه است. این امر خود حاکی از نگرانی آمریکا نسبت به جایگاه روسیه است که به عنوان کنشگری فعال و رقیب، در خاورمیانه نقش مؤثری ایفا کرده است. از این­رو، آمریکا بر آن است تا مانع یکه­تازی روسیه در منطقه شود. استقرار سامانه موشکی آمریکا در عربستان نیز در همین راستا قرار می­گیرد.



انگیزه بعدی ترامپ از سفر به عربستان، فروش تسلیحات بیشتر به این کشور و ایجاد بازار رقابت در این زمینه میان کشورهای منطقه است. در واقع خرید تسلیحات نظامی و مدرن این انگیزه را در میان کشورها تقویت می­کند که عربستان در حال مدرنیزاسیون نظامی خویش و به دنبال هژمونی منطقه­ای است و لذا آنان از این میدان عقب مانده­اند و باید به فکر تأمین و افزایش امنیت خویش باشند. ضمن آنکه فروش این تسلیحات می­تواند سودهای سرشاری را نصیب آمریکا نماید که بدین طریق اندکی از معضلات اقتصادی این کشور نیز کم کند.  به عبارت دیگر، عربستان در فکر ارتقای وزنه معادلاتی خویش در منطقه است و خرید تسلیخات در همین راستا قابل ارزیابی می­باشد. بدین منظور، با عنایت به اینکه ترامپ فردی تاجر پیشه است، مقامات ریاض فرصت را مغتنم شمرده و با قراردادهای وسوسه­انگیز و پرسود، آمریکایی­ها را قانع کنند تا اتحادی راهبردی با یکدیگر برقرار سازند. بر این اساس، عربستان به سومین کشور جهان پس از آمریکا و چین تبدیل شده است که بودجه نظامی خویش را صرف نظانی­گری و تسلیحات می­نماید و افزایش داده است.      


یکی از پیام­های سفر ترامپ، جلوگیری از نفوذ و کنترل ایران در منطقه است به منظور تضعیف ایران است که اعراب سعودی به جد و با دقت فعل و انفعلات ایران را دنبال می­کنند. تا پیش از این، برجام، به­گونه­ای به ذهن اعراب شکل داده بود که ایران به دنبال قدرت و نفوذ خویش در منطقه است و از ظن آنان ایران در پیگیری چنین هدفی دست بردار نیست. این امر نگرانی عربستانی­ها را برانگیخته بود و با تغییر دولت در آمریکا و مواضع سرسختانه و ضدیت با ایران، عربستان را نسبت به گذشته امیدوار کرده تا با کمک یار دیرین خویش با نفوذ منطقه­ای ایران مقابله کند. حتی در یمن نیز عربستان به دنبال تلطیف افکار جهانی به­ویژه آمریکایی­هاست. هدف عربستان، قانع کردن ترامپ برای همراهی بیشتر با خویش است تا بدین طریق بتواند اینگونه القا نماید که جنگ یمن، جزیی از تقابل با ایران است و عربستان خواستار ورود آمریکا و همکاری و همراهی با این دولت است تا جلوی قدرت­گیری و نفوذ ایران را بگیرد.


در واقع این هدف با هدف دیگری نیز در پیوند بوده که آن، مقابله با انصارالله به عنوان متحد ایران در یمن است. ادعای مقامات عربستانی آن بوده که این کشور در مقابل تروریسم و افراط­گرایی و نیز به منظور جلوگیری از دخالت ایران در منطقه ایستاده است که مورد حمایت دولتمردان آمریکایی باشند؛ از این­رو همکاری عربستان و آمریکا برای هر دو کشور دارای اهمیت است و وزیر خارجه عربستان، کشورش را در بین مسلمانان، به­عنوان شریک اول آمریکا می­خواند. این امر بدین معناست که ایران هراسی دوباره در دستور کار مقامات دو کشور قرار گرفته و عربستان رویکردی میلیتاریستی در قبال منطقه اتخاذ خواهد کرد. تمام این اهداف به منظور مبارزه با تروریسم صورت داده شده است.



یک بعد دیگر از روابط عربستان و آمریکا را باید از منظر اقتصادی نگریست. عربستان به عنوان شریک اقتصادی قدرتمند و بزرگی برای آمریکا محسوب می­گردد؛ چرا که دارای منبع عظیم نفت و از بزرگ­ترین سرمایه­گذاران در جهان است. فروش تسلیحات آمریکایی به عربستانی­ها، چیزی به ارزش 300 میلیارد دلار تا 400 میلیارد دلار به امضا رسیده است و نیز توافق گردیده که عربستان دهها میلیارد دلار در آمریکا سرمایه­گذاری کند. از این رو هدف ترامپ تأمین منابع مالی است. خرید تسلیحات و انعقاد قراردادهای دیگر عربستان با آمریکا خود حاکی از این امر است که ترامپ در صدد بر آمده تا با پول اعراب، شرکت­های اسلحه­سازی را بیشتر به فعالیت وادارد.


دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی