سه‌شنبه / ۲۶ آبان / ۱۴۰۵ Tuesday / 17 November / 2026
×

گلزارهاي شهدا در بسياري از شهرها امروز گورستان‌هایی شده‌اند كه حوايج معنوي ما را برآورده نمی‌کنند. تماشاگران ونه زائران در گورستان‌های يكدست شده ديگر در برابر عظمت روح يك شهيد زانو نمی‌زنند.

  • تیر 28, 1395
  • به گزارش تبریز بیدار ، وحید یامین پور فعال فرهنگی و سیاسی در یادداشتی به نقد یکسان سازی مزار شهدا پرداخته است:

    اقوام مختلف عمیق‌ترین افكار و آداب خود را در آثار هنري به وثيقه می‌گذارند و هنر مردمي، بی‌واسطه‌ترین كليد فهم دين، آیین‌های سنتي و ديني و فلسفه هر قوم است. اين فقط آثار برآمده از احساس و علاقه قلبي است كه در قالب اثر هنري حقيقت يك فرهنگ را به نمايش می‌گذارد و به مخاطبانش منتقل می‌کند و حتي دقیق‌تر اگر بگوييم مخاطبانش را در يك سير عرفاني به حقيقتي كه در اثر نهفته است نائل می‌سازد.

    گلزارهاي شهدا در سه دهه اخير مؤثرترین و بی‌واسطه‌ترین مسير بازتوليد مداوم فرهنگ  ايثار و  شهادت بوده‌اند.

    گلزارها آن‌چنان‌که هر خانواده‌ی شهيدي خواسته است و آن‌چنان‌که خود #شهدا #وصيت کرده‌اند، به‌مثابه زيارتگاهي محل حيات و كانون جوشش معرفت  اسلام انقلابي بوده است. تفاوت‌ها و تنوع‌ها در حجله آرايي و نوشته‌ها و آذین‌های  سنگ قبرها بی‌تردید مستندترين و اثرگذارترين روش انتقال عناصر فرهنگي دفاع مقدس بوده‌اند. عناصري كه به علت عظمت و شكوهشان كمتر ممكن است از طريق رفتارهاي نمايشي رسمي متجلي شوند. بااین‌وجود چندي است كه اتفاقات تأسف‌برانگیزی با عنوان  یکسان سازی يا  ساماندهي قبور شهدا در گلزارهاي شهداي سراسر كشور رخ‌داده است كه صرف‌نظر از تضييع حقوق معنوي  خانواده‌های معظم شهدا، آثار فاجعه‌بار فرهنگي نيز به همراه داشته است.

     گلزارهاي شهدا در بسياري از شهرها امروز گورستان‌هایی شده‌اند كه حوايج معنوي ما را برآورده نمی‌کنند. تماشاگران   ونه زائران  در گورستان‌های يكدست شده ديگر در برابر عظمت روح يك شهيد زانو نمی‌زنند.  حجله‌ها از زمين گلزارها بيرون كشيده می‌شوند و در موزه‌های تاريخ  دفاع مقدس به نمايش درمی‌آیند. این‌گونه فرهنگ دفاع مقدس از متن زندگي كنده می‌شود و امري متعلق به گذشته و حتي امري «تاريخ گذشته» و منقرض‌شده دانسته می‌شود.

     هرچند در موزه‌های سوت‌وکور دفاع مقدس، قرآن ترکش‌خورده، لباس خوني و پلاک‌های خاك گرفته به‌مثابه يك شيء تكريم می‌شوند، اما ديگر فهميده نمی‌شوند وزندگی نمی‌سازند. گلزارها تاکنون با نوشته‌های منحصر بفرد بر روي سنگ‌قبرها و تزئينات حجله‌ها مزارهايي بودند كه سي سال حقيقت  شهادت و  شهدا را بر مردمان روزمره و شهر زده منكشف کرده‌اند. گلزارها، مزار بوده‌اند، محل زيارت و اين زيارت درك رموز يك دفاع مقدس مردمي  و نه نمايشي و دستوري- را ممكن ساخته بود.

     آثاري كه حقيقت در آن‌ها متجلي نشوند ديگر مرده‌اند. انگار قبور تكثر مكانيكي یافته‌اند و با يك نگرش كالايي تکثیرشده‌اند. قبور شهدا اكنون در اين گورستان‌ها شاخصه‌های اصيل خود را ازدست‌داده‌اند و همانند شده‌اند؛ اكنون نظم ظاهري قبور كه به بهانه  بهسازي و تسهيل رفت‌وآمد رخ داده است، فاقد ساحت باطني معنوي است؛ اين همان اتفاقي است كه برخي متفكرين معاصر از آن به‌عنوان تبديل «آيين گاه» به «نمايشگاه» ياد می‌کنند و اين اتفاق را باعث هرجايي شدن، بی‌خانمانی و عاري شدن از حقيقت قدسي يك آيين مقدس می‌دانند.

     اكنون گلزارها و مزارها، گورستان‌های یکسان‌سازی شده‌ای هستند كه هیچ‌کدام از تجلی‌های تاريخي و عاشقانه را نشان نمی‌دهند. سنگ‌قبرها یک‌شکل و هم‌ریخت شده و اوج وصايا و اشعار منحصربه‌فرد هر قبر، جاي خود را به نشان درشت تبليغاتي و ریاکارانه‌ی يك بنياد دولتي داده است. تمام عناصر متعلق به اين سرزمين فرهنگي از گلزارها منتزع شده‌اند و در موزه‌های دربسته نگهداري می‌شوند.

     موزه‌های دفاع مقدس موطن و جايگاه اصلي فرهنگ دفاع مقدس نيست. فرهنگي كه در گلزارها حيات داشته و عالم خود را براي زائران بازتوليد می‌کرده در قالب محصولاتي هنري –هرچند ارجمند- به موزه منتقل‌شده‌اند و مانند كالاهاي لوكس براي تماشاگران به نمايش درمی‌آیند. این‌گونه فرهنگ دفاع مقدس «بي عالم» و «غريب» می‌ماند و  شهدا را «بی‌خانمان» می‌سازد.

     در قبرستان‌های منظم و خط‌کشی شده‌ی جديد، زائران  گلزار شهدا، تماشاگراني شده‌اند كه عاري از شعف، بهجت روحي و ميل عرفاني ناشي از ارتباط با يك مزار، نگران و لابه‌لای قبور مشابه به دنبال يك اسم می‌گردند. به نظر می‌رسد اين اقدام ناشيانه تمامي تجربه‌های روحاني زائران را بر باد داده است و  تربت پاک شهیدان ديگر «مزار عاشقان و عارفان و دل‌سوختگان و دارالشفای آزادگان» نيست كه به يادماني جهت تكريم گذشتگان و تلاشي براي باقي ماندن يك نام بدل شده است.

    نوشته های مشابه
    تصمیم بنزینی؛ تدبیر یا تبعیض؟
    گفتگوی تبریزبیدار با علیرضا نوین؛

    تصمیم بنزینی؛ تدبیر یا تبعیض؟

    نان آزادپز گران شد / جهش قیمت آرد از ۱.۲ میلیونی به ۳.۲ میلیون!
    رئیس اتحادیه نانوایان تبریز در گفتگو با تبریزبیدار؛

    نان آزادپز گران شد / جهش قیمت آرد از ۱.۲ میلیونی به ۳.۲ میلیون!

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *