شمشیر دو لبه اوقات فراغت!

سرویس فرهنگی و اجتماعی تبریزبیدار؛

چند هفته ای است که امتحانات پایان سال تحصیلی به اتمام رسیده و مدارس تعطیل شده و متعاقب آن نیز تعطیلات تابستانی آغاز شده است. این روزها والدین، حتی بیش از گذشته، نگران اوقات فراغت فرزندان خود هستند تا به بطالت سپری نشود.

این تعطیلات برای اغلب بزرگترها، یادآور دوران شیرین و دلچسب کودکی و نوجوانی است، دورانی که دیگر هرگز تکرار نخواهد شد. در گذشته دختران برای پرکردن اوقات فراغت خود اغلب در کلاسهای هنری نظیر خیاطی و گلدوزی ثبت نام می کردند و پسران برای کسب مهارت در کارگاه های فنی مشغول کار می شدند اما در دهه های اخیر با ظهور فناوری های جدید نظیر ورود رایانه و ایجاد شبکه اینترنت تحولی عظیم در زندگی بشر رخ داده و به طبع آن سبک زندگی خانواده ها متحول شده است، به طوری که امروز شاهد تحول چشمگیری در زمینه نحوه گذران اوقات فراغت هستیم.

در حال حاضر قشر عظیمی از جمعیت کشور ما از نوجوانان و جوانان تشکیل یافته و همه می دانیم که این قشر در پویایی، تداوم حیات اجتماعی و رشد و پیشرفت همه جانبه جامعه نقش به سزایی را ایفا می کنند و در عین حال این دوران جزو بحرانی ترین سالهای زندگی فرد محسوب می شوند لذا عدم توجه صحیح و منطقی به اوقات فراغت آنها می تواند مسائل متعدد اجتماعی، اخلاقی و… را در بر داشته باشد.
همانطور که اشاره شد، امروزه با پیشرفت روزافزون بشر در زمینه های مختلف، رشد بی سابقه ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباط جمعی، شاهد کیفیت زندگی و بهبود شرایط برای پر کردن اوقات فراغت هستیم. این پیشرفتها در عین حال جامعه ما را با چالشهای جدی در زمینه چگونگی بهره گیری از این فناوری ها مواجه کرده است.

امروز جوانان، فراغت خود را بیش از پیش در خلوت سپری می کنند و اغلب برای سرگرم شدن به رسانه های جدید پناه می برند.

به تعبیر دیگر این اوقات همچون شمشیری دو لبه است؛ لبه ای از آن می تواند رشددهنده و اصلاح گر باشد و لبه ای دیگر زایل کننده نیروی جوانی و حتی فسادانگیز باشد، به بیان دیگر اوقات فراغت بسته به سازنده یا نامطلوب بودن آن، در رشد و شکوفایی و یا بعکس در تخریب و انحطاط شخصیت نوجوانان و جوانان مؤثر است بنابراین توجه به نحوه گذراندن اوقات فراغت بسیار ضروری است چرا که این فعالیت ها می تواند سایر جنبه های زندگی هر فرد را به طور چشمگیری تحت الشعاع قرار دهد.

معاون پرورشی و فرهنگی آموزش وپرورش آذربایجان شرقی در این ارتباط با اشاره به اهمیت حضور نوجوانان و جوانان در برنامه های غنی سازی اوقات فراغت، اجرای این برنامه ها را فرصت مناسبی برای استعدادیابی و استعداد پروری دانش آموزان دانست و تصریح کرد: اولین محور برنامه های اوقات فراغت تابستانی معرفتی، بصیرتی و تقویت مبانی دینی بوده و برگزاری کلاسهای آموزش قرآن ونهج البلاغه در این راستا می باشد.

طاهر علمی با اشاره به وجود ۲ هزار پایگاه تابستانی در آذربایجان شرقی عنوان کرد: این مراکز شامل پایگاه های اوقات فراغت در مدارس، سالن های ورزشی، کانون های فرهنگی و تربیتی، مراکز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، مدارس قرآني، پژوهش سراها، هنرستان های فنی و حرفه ای است.

وی تصریح کرد: در حال حاضر ۷۰۰ هزار دانش آموز در استان مشغول تحصیل هستند و می کوشیم تابستان امسال حداقل یک سوم این دانش آموزان را جذب برنامه های اوقات فراغت کنیم.

علمی با اشاره به افزایش3 درصدی تعدادپایگاه های تابستانی استان اظهاركرد: فعالیت 2185 پایگاه و از ابتدای تیرماه آغاز و تانیمه دوم شهریورماه ادامه خواهد یافت.

وی خاطر نشان ساخت: اوقات فراغت اوقات بیکاری نبوده بلکه غنیمت شمردن فرصت ها می باشد و نقش اولیاء در استفاده بهینه فرزندان خود از این فرصت ها بی بدیل و انکار ناپذیر است.

مهدی آزادی روانشناس کودک و تربیت نیز در این خصوص اظهار کرد: اوقات فراغت، فعالیتی است كه اعضاي جامعه فارغ از اجبارهای محيط كار و الزامات زندگی، از طريق آن استعدادهای خود را توسعه بخشيده، شخصيت خود را گسترش می دهند.

مهدی آزادی ادامه داد: چگونگی گذران اوقات فراغت، بازیابی از شرايط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی هر جامعه است كه استفاده مطلوب از اين اوقات مي تواند تأثير درخور توجهی در بهبود كيفيت زندگی اجتماعی و اقتصادی افراد جامعه داشته باشد بنابراین اوقاتى که افراد در آن به فعاليت‌‌هاى منظم و برنامه‌ريزى شده (مثل مدرسه رفتن، درس خواندن و کار کردن) که انتظارات ويژه‌اى را برآورده مى‌سازند مى‌پردازند جزء اوقات فراغت محسوب نمى‌شود.

وی با تاکید بر اهمیت فعالیت های اوقات فراغت گفت: کارشناسان از این اوقات به مثابه آینه فرهنگ جامعه یاد می کنند، در نتیجه چگونگی گذراندن اوقات فراغت یک جامعه به میزان زیادی معرف خصوصیات فرهنگی آن جامعه است.

آزادی رفع خستگی، نیاز به تفریح، شکوفایی استعدادها، رشد اجتماعی فرد را ازجمله کارکردهای اوقات فراغت اعلام کرد و افزود: اوقات فراغت نزدیکترین پیوند را با زندگی معنوی و فرهنگی افراد دارد و ارتباط آن با حیات معنوی و فرهنگی جامعه تنگاتنگ است چون فرد می تواند در اوقات فراعت همان چیزی را که می پسندد انجام دهند، شخصیت نهایی خود را بازیابند و آن را ابراز کند. بنابراین قابلیت های فرد غالبا در عرصه اوقات فراغت جلوه گر می شود.

وی تصریح کرد: اوقات فراغت به معنای بیکاری نیست، چرا که در اوقات بیکاری فرد کاری برای انجام دادن ندارد ولی در اوقات فراغت کارهای متعددی می‌تواند داشته باشد که تفاوت آن با اوقات دیگرکه در آنها نیز به انجام کار و فعالیت مشغول است در هدف این کارها و فعالیتهاست.

این روانشناس با بیان اینکه هدف از فعالیتهای اوقات فراغت کسب آرامش ولذت واقعی است، ادامه داد: فرد کاری را نه از روی اجبار و نه بخاطر منافع مادی انجام می‌دهد به عبارت دیگر این لحظات به خود اختصاص دارد و تنها با هدف مرتبط با شخص وی و آرزوها و خواسته های او انجام می‌شود.

وی خاطر نشان کرد: در مورد پر کردن اوقات فراغت کودکان نیز باید از تحمیل فعالیت دلخواه و مورد علاقه خود به کودکان و نوجوانان پرهیز کنیم. از سرگرمیها و فعالیتهای متنوع استفاده شود و البته نه به صورت فشرده تا موجب خستگی و دلزدگی فرد نشود. حتی الامکان در این اوقات بسته به علائق و تمایلات فرد از کارهای هنری نیز گنجانده شود. هرچند برخی افراد عمدتا اوقات فراغت را با کارهای هنری پر می‌کنند اما این مساله بستگی زیادی به علاقه و استعداد فرد دارد و چون هدف فراز برنامه ریزی برای اوقات فراغت اجبار نیست بهتر است با علاقه و استعدادهای فرد مطابقت داشته باشد.

آزادی همچنین گفت: اگر طرح و نقشه زندگی و كار جوانان با برنامه‌هایی كه براي اوقات فراغت خود تنظيم می‌کنند، مغايرت داشته باشد و يا تفريحات و فعاليت‌هاي فراغتی آنها با هنجارهای فرهنگی در تضاد می‌باشد اوقات فراغت به يك مشكل اجتماعی مبدل خواهد شد.

وی با اشاره به رابطه مستقیم جنسیت افراد با نوع برنامه های اوقات فراغت اظهار کرد: ميزان اوقات فراغت مردان بيشتر از ميزان اوقات فراغت زنان است.

وی با بیان اینکه آموزش و پرورش مهم‌ترين سازمان دولتی است كه بايد به موضوع اوقات فراغت بپردازد، افزود: در دوره جديد دانش‌آموزان می‌توانند زمان و مكان را دستکاری كنند و حتی با يك موبايل در كلاس وقت فراغت داشته باشند. اين اوقات فراغت فقط به تابستان محدود نمی‌شود پس آموزش و پرورش نقش كليدي دارد و نه تنها خرج بودجه كه با توجه به افت تحصیلی ناشی از تلف شدن اين اوقات می‌تواند با تحقيق، در كنار ساير وظايف، به اوقات فراغت به مثابه شكل‌دهنده سبك‌های زندگی و رفتار بپردازد.

از گفته های مسئولین و کارشناسان می توان اینگونه نتیجه گرفت که نحوه گذراندن اوقات فراغت تاثیرات مهمی بر زندگی فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی نوجوانان و جوانان و خانواده های آنها دارد زیرا همین زمان های اوقات فراغت هویت های جدیدی را برای افراد رقم می زند که با آینده او و کشور ارتباط مستقیم دارد بنابراین کلاس های اوقات فراغت باید منجر به کسب یک حرفه و مهارت در دانش آموزان شود نه اینکه فقط وقت آن ها را هدر دهد.

هرچند کارشناسان و مسئولان بر لزوم برنامه ریزی در اوقات فراغت نسل جوان تاکید دارند اما آن چه در این میان مغفول مانده و شاید هر سال نقش کمرنگ تری را در برنامه ریزی‌های اوقات فراغت دارد گنجاندن برنامه های تفریحی است.

به عبارت دیگر کمتر خانواده ای را می توان یافت که برای تابستان فرزندان خود برنامه‌ای تفریحی را در فهرست برنامه‌های اوقات فراغت گنجانده باشد البته بسیاری دلیل آن را هزینه بالای تفریح در ایران می دانند اما باید بگوییم ثبت نام در کلاس‌های آموزشی نیز هزینه بر است. حال آنکه انجام تفریحات سالم از ابیلا به بسیاری از بیماریها جلوگیری می کند و موجب می شود که فرد ذوق و توانایی بالقوه خود را شکوفا سازد بنابراین به خانواده ها توصیه می شود اوقات فراغت فرزندان خود را محدود به کلاسهای آموزشی نکنند و با گنجاندن تفریحات سالم، آنها را برای سال تحصیلی آتی آماده سازند.