به گزارش تبریز بیدار، همایش ملی بزرگداشت شهید شیخ محمد خیابانی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر با حضور چندی تن از پژوهشگران تاریخی برگزار شد.
محمدمهدی عبدخدایی، آخرین بازمانده از حلقه یاران شهید نواب صفوی، در خصوص نقش استعمار انگلیس در تاریخ معاصر ایران اظهار داشت: چگونه شده که هندوستان 400 میلیونی مستعمره شده ولی ایران 7 میلیونی مستعمره نشد؟
وی یادآوری اینکه بعد از پیدایش حزب توده در ایران، انقلاب دینی رخ داده است، افزود: باید نقش روحانیت در انقلاب مشروطیت بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
عبدخدایی، ادامه داد: بعد از جنگ جهانی دوم حرکتهای اسلامی به صورت خودجوش به وجود آمده و این حرکتهای اسلامی استقلال ملتها را تضمین کرده است.
دبیرکل جمعیت فدائیان اسلام با بیان اینکه حرکتهای اسلامی به وسیله ناسیونالیسم سرکوب میشد، تصریح کرد: تمام شخصیتهایی که در این حرکتهای اسلامی دخالت داشتند بهوسیله ناسیونالیستها قلع و قمع شدند.
وی افزود: شیخ محمد خیابانی تجزبهطلب نبود چرا که شیخ محمد از حوزه علمیه برخاسته و این حوزه علمیه بوده که انقلاب اسلامی را پایهریزی کرد.
عبدخدایی با اشاره به نقش انگلیس در به شهادت رساندن شیخ محمد خیابانی اظهارداشت: در کشتن شیخ محمد خیابانی انگلیسیها دست داشتند، چراکه انگلیسیها میخواستند یک نظامی را سر کار بیاورند تا این نظامی بتواند تمام آزادیخواهان را سرکوب کنند و میرزا کوچکخان را بکشد.
دبیر کلی جمعیت فدائیان اسلام در پایان خاطرنشان کرد: نام شیخ محمدخیابانی زنده است و امیدوارم همچنان زنده بماند و به همراه نام کسانی که در راه آزادی این مملکت در راه مبارزه با استکبار جهانی و قدرتهای بزرگ جنگیدهاند بر سینه تاریخ بدرخشد.
شهرتی فر فرماندار شهرستان تبریز دیگر سخنران همایش بود که در مورد نقش شیخ محمد خیابانی در جنبش آزادیخواهی ایران بحث کرد.
حجت الاسلام محمدزاده امام جمعه شبستر هم در سخنان کوتاهی به رسالت هر انسانی در زندگی خویش به نقش و تاثیر علمای دینی و روحانیت در جنبشهای مردمی پرداخت و طبق حدیث معتبر علما را وارثان و ادامه دهندگان راه انبیای الهی دانست.
در ادامه برنامه سیمین فصیحی طی سخنرانی با موضوع نسبت بین سنت و مدرنیته در اندیشه شیخ محمد خیابانی اظهار داشت: سنت را میتوان با رویکردهای مختلف بررسی کرد اگر سنت را به ازای آنچه منتقل شده است بگیریم نخست آنچه به گذشته مربوط است شامل میشود دوم مکانیسم درونی در درون سنت است که با شرایط جدید تطبیق پیدا میکند.
وی افزود: سنت آنچه نسل جدید را با جامعه تطبیق میدهد و دارای بار ارزشی خاصی است معنی دیگر سنت را میتوان در سنت اسلامی، مسیحی، یهودی و… جستجو کرد که در این معنای سنت اگر منظور ما است متونمحور است و بازخوانی آن بستگی به آرای مفسر دارد.
فصیحی گفت: در عصر روشنگری که با انقلاب فرانسه آغاز شد مسائلی مانند توسعه، پیشرفت و روح زمان به اوج رسید و مدرنیته به معنای روح مستمر در حال تکامل معروف شد.
وی ادامه داد: یک وجه دیگر مدرنیته سلبی است که تأکید بر دگرگون شدن دارد و ضرورت نگرش انتقادی است که مدام با سنت در چالش است و در معنای سیاسی به سیادت انسان، آزادی و دموکراسی دارد و در معنای اقتصادی به توسعه و پیشرفت و در معنای فلسفی به انسانمحوری و عقلگرایی تأکید دارد.
عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا با طرح این پرسش که تجدد چه مفهومی از اندیشه شیخ محمد خیابانی دارد، گفت: ارکان ادیان چه بودند؟ و این مفهوم چه مفهومی با سنت برقرار کرد؟ سؤالاتی است که پاسخ به آنها با ارجاع به روزنامههای تجدد با اتکا به نطقها و خطابههای خیابانی و تحلیل آنها در بستر تاریخی مورد نظر یعنی در فاصله بین انقلاب مشروطه تا کودتای رضاخان پیگیری شده است.
فصیحی ادامه داد: شیخ محمد خیابانی تجدد را به مفهوم فرایند میدانست که محصولش مدرنیته است که تأکید بر حق انسانی و فردی میکند و شیخ میگوید مسلک من تجدد است و خود را لیبرال میداند اما گفته شیخ نشان میدهد لیبرال نیست اگر لیبرال را هم به معنای امروز و هم به معنای آن روزی به شمار آوریم.
وی گفت: تأکید شیخ محمد خیابانی بر آزادی و دموکراسی بسیار است و به مساوات نیز معتقد است و به نظر شیخ، تنها چیزی که باید امنیت داشته باشد آزادی است.
عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا افزود: شیخ معتقد است که ما فرزند زمان هستیم و اشاره میکند عدالت انوشیروانی اگر در زمانی خودش اجرا شود عین استبداد است.
فصیحی در پایان خاطرنشان کرد: شیخ به دین پایبند است و معتقد است برای ایجاد دموکراسی باید به ترسیم آن پرداخت.
در ادامه اسماعیل حسنزاده دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا با موضوع تحلیلی بر روایت کسروی از قیام شیخ محمد خیابانی اظهار داشت: کسروی و بادامچی زاویه دید تفاوتی با شیخ محمد خیابانی دارد.
دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا گفت: کسروی در جناح تنقیدیون حزب دمکرات بوده و منتقد خیابانی و قیام او است در حالی که بادامچی در جناح قیامیان و همراه خیابانی و مؤید او است.
حسنزاده افزود: روایت کسروی دارای دو سطح تحلیل است در سطح تحلیل جامعشناختی – تاریخی، او رویکرد همدلانه به مشروطهخواهی آذربایجانیان، و آزادهخواهان آنان دارد.
وی در ادامه گفت: سطحی دیگر از روایت کسروی با رویکرد روانشناسی فردی و انگیزهشناسانه، تحلیلی بدبینانه و تقلیلگرایانه از خیابانی و قیام ارائه میدهد. هرچند کسروی خود مدعی است که رویکرد تاریخی به واقعه دارد و از رویکرد سیاسی دور است اما دو سطح نگرشی تحلیلی و روایی او نشان میدهد تحت تأثیر نگرش ایدئولوژی ملیگرایی و گاه دخالت بیگانگان است.
دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا افزود: در زمان نگارش (۱۳۰۴) کسروی مورخی نامدار نیست بلکه رئیس عدلیه خوزستان است و با نگرش تاریخ مشروطه که بیش از یک دهه بعد اتفاق افتاد و در قامت یک مورخ تمام عیار خود را نشان داد، فاصله دارد.
حسنزاده ادامه داد: حتی نوشتن این واقعه پیش از آنکه ناشی از انگیزههای تاریخپژوهانه باشد بیشتر به خاطر درخواست برخی از دوستداران تاریخ و فرهنگ آذربایجان از او برای نگارش خاطراتش با خیابانی به خاطر همکاریاش با او و آگاهی از واقعه است.
محمدامیر احمدزاده استادیار پژوهشکده تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با موضوع مفهوم استقلال در تحرکات منطقهای پس از مشروطیت ایران (مطالعه موردی؛ رویکرد شیخ محمد خیابانی در تبریز) طی سخنانی در همایش گفت: استقلال یکی از لوازم پیشرفت و از مقدمات درخشش ظرفیت منابع انسانی، فرهنگی و اجتماعی هر سرزمین است مشروطهخواهان ایرانی رهایی از سلطه خارجی، استقلال سیاسی – نظامی و اقتصادی را یکی از اهداف و آرمانهای هدف خود تلقی میکردند.
وی افزود: مسئله این سخنرانی این است که تحرکات اجتماعی – پارلمانی شیخ محمد خیابانی تا حدی در ادامه خوانش مشروطهخواهانه از مفهوم استقلال و معانی مترتب بر آن قابل تفسیر است.
احمدزاده ادامه داد: رویکرد، روش فکری و کنش اجتماعی شیخ محمد خیابانی و جغرافیایی سیاسی و تحرکات او چگونه به تفسیر حرکت خود در راستای استقلال ایران در عصر قیام میپرداختند؟
وی گفت: شیخ محمد خیابانی انگیزه قیام خود را مخالفت با قرارداد ۱۹۱۹ وثوقالدوله و مبارزه بر سر استقلال ملی میداند حال آنکه دولت نیز اعزام مخبرالسلطنه به تبریز و سرکوب حرکت خیابانی را حرکتی در راستای حفظ استقلال سرزمینی دانسته است و برآن شده جنبش آزادیستان را حرکتی تهدیدآمیز معرفی نماید. دستاورد بحث حاضر بر مناقشهآمیز بودن مفهوم استقلال، معانی گسترده و ابعاد آن از سوی حکومت مرکزی در شرایط جنگ جهانی اول از یک سو، و تلقی متفاوت از آن سوی رهبران تحرکات منطقهای از جمله شیخ محمد خیابانی از جهتی دیگر تأکید دارد.
استادیار پژوهشکده تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی افزود: در بررسی مفاهیم کلیدی مطرح شده در نطقها، سخنرانی و نوشتارهای خیابانی مشخص است که او از منظر گینی و رویکرد اسطورهای – حماسی به مسئله استقلال میپرداخت و استقلال را شرافت هر ملتی میداند.
وی گفت: شیخ محمد خیابانی ایرانیان را ملتی میداند که ۶ هزار سال سابقه استقلال دارند و در روزنامه تجدد خواست ایرانیان را برقراری دموکراسی در سراسر کشور اعلام کرده و خود را فرزند انقلاب مشروطه برشمرده است.
برگزاری نمایشگاه کتاب توسط موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران در حاشیه برگزاری همایش و رونمایی از کتاب “ایران را باید ایرانی بسازد” از دیگر بخش های همایش ملی شیخ محمد خیابانی بود.
جمهوری اسلامی دفاع از مجاهدان لبنان را به عنوان سیاست راهبردی خود تعیین کرده است
دیدگاهتان را بنویسید