توافق پایدار در تنگه بی‌اعتمادی

یادداشت دریافتی تبریزبیدار: مهدی صاغی – پژوهشگر پسادکتری دانشگاه تبریز / این روزها با شنیدن خبر توافق ایران و آمریکا، بیش از هر چیزی بی‌اعتمادی پررنگ‌تر می‌شود و ما نگران تکرار تجربه‌های گذشته و عدم پایبندی طرف آمریکایی به تعهداتش می شویم.

اما آیا از نظر سیاسی، این دو کشور اصلا می‌توانند به یک توافق پایدار برسند؟ در چنین شرایطی که تضاد منافع با بی‌اعتمادیِ عمیق همراه شده، علم نظریه بازی‌ها همکاری را در قالب یک بازی استراتژیک میان بازیگران دارای منافع متعارض مدل‌سازی می‌کند. بر اساس این نظریه، همکاری زمانی پایدار است که منافع بلندمدت از منافع کوتاه مدت بیشتر باشد و هزینه نقض توافق آن‌قدر بالا باشد که خروج از همکاری به گزینه‌ای غیرعقلانی تبدیل شود.

تجربه برجام از این نظر قابل توجه است. با تغییر دولت آمریکا، محاسبات سیاسی تغییر کرد و از آنجا که هزینه خروج از توافق برای یکی از طرفین به اندازه کافی بازدارنده نبود، تعادل همکاری تضعیف و آمریکا از آن خارج شد.

بر این اساس، اگر قرار باشد توافق جدیدی پایدار بماند، باید به گونه‌ای طراحی شود که منافع بلندمدت همکاری برای هر دو طرف بر منافع کوتاه‌مدت خروج از توافق غلبه داشته باشد. علاوه بر این، سازوکارهایی لازم است که هزینه نقض تعهدات را افزایش داده و همکاری را به گزینه‌ای عقلانی‌تر از تقابل تبدیل کند.

امروز در شرایط بعد از جنگ منطقه‌ای، هزینه‌های تنش برای همه بازیگران افزایش یافته و ساختار بازی نسبت به گذشته تغییر کرده است. براساس نظریه بازی‌ها هر عاملی که بتواند هزینه خروج را افزایش دهد به پایداری همکاری کمک کرده است در این چارچوب، اهمیت راهبردی تنگه هرمز می‌تواند در محاسبات طرفین بعنوان عاملی برای افزایش هزینه برهم زدن توافق نقش‌آفرینی کند.

لذا توافق جدید ایران و آمریکا حتی در یک فضای بی‌اعتمادی کامل نیز می‌تواند پایدار باشد، به شرطی که ساختار آن به گونه‌ای طراحی شود که هم منافع اقتصادی و امنیتی بلندمدت برای دو طرف ایجاد کند و هم هزینه نقض توافق از منافع حاصل از آن بیشتر باشد. در چنین شرایطی، همکاری نه از سر اعتماد، بلکه به عنوان عقلانی‌ترین گزینه برای هر دو طرف تداوم خواهد یافت.

پی‌نوشت: بازنشر یادداشت‌های دریافتی به منزله تایید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای تحلیل‌ها منتشر می‌شود.

انتهای پیام/