چهره پنهان تبریز؛ یک شهر و چند کیفیت زندگی / از مرزداران تا ملازینال؛ فاصله ای فراتر از خیابان هاایران برنده تفاهم اسلامآباد است / نرخ سوم بنزین بیش از ۱۰ هزار تومان نخواهد بوددیدار فرماندهان سپاه با استاندار آذربایجان شرقیتفکرِ یکسان سازی لجاجت می کند / بنا نیست بشنوند!شهرک عمرانیه تبریز؛ بدون راه ارتباطی و انشعاباتارتکاب هرآنچه به ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است/ بیان ضعف ها، کمک به دشمن استهیچ تیمی حریف تراکتور نیست / چهارمین برد نکونام با چهارمین کلین شیتاشعثهای زمانه صلح شرافتمندانه را بهانه نسخه تسلیم کردهاندنابرابری سکونت در تبریز صرفاً یک تفاوت کالبدی میان محلات نیست؛ بلکه شکافی فضایی و اجتماعی است که میتواند به بازتولید نابرابری در ساختار شهری و تولید فقر منجر شود. از همین رو، شناخت ریشههای این مسئله و بررسی راهکارهای کاهش آن، یکی از ضرورتهای مدیریت شهری امروز به شمار میرود.
سرویس شهری تبریزبیدار: طاهره اشرفیان / محلهای که یک خانواده در آن زندگی میکند، فقط یک نشانی روی نقشه نیست؛ بلکه بخشی از هویت اجتماعی،کیفیت زندگی، امنیت و آرامش آن خانواده را شکل میدهد. تبریز اما شهری است که تجربه سکونت در همه نقاط آن یکسان نیست. در بخشی از شهر (عمدتا در شرق و شمال شرق)، محلاتی با کیفیت مطلوب ساختوساز، دسترسی مناسب به خدمات و امکانات شهری و استانداردهای مناسب زندگی قرار دارند؛ و در بخش دیگر، محلاتی که با فرسودگی کالبدی، تراکم و ازدحام بالا، ساختوسازهای غیرمهندسی و کمبود امکانات شهری دستوپنجه نرم میکنند.
وقتی محله، سرنوشت شهروند را تعیین می کند
این نابربری ها، طی سالها به یکی از مسائل و چالش های مهم شهری تبریز تبدیل شده است؛ مسئلهای که تنها به شکل و سیمای محلات محدود نمیشود، بلکه بر کیفیت زندگی شهروندان، احساس امنیت، فرصتهای اجتماعی و مسیر توسعه آینده و شکوفایی شهری اثر میگذارد.
نابرابری سکونت در تبریز صرفاً یک تفاوت کالبدی میان محلات نیست؛ بلکه شکافی فضایی و اجتماعی است که میتواند به بازتولید نابرابری در ساختار شهری و تولید فقر منجر شود. از همین رو، شناخت ریشههای این مسئله و بررسی راهکارهای کاهش آن، یکی از ضرورتهای مدیریت شهری امروز به شمار میرود.
علی آذر، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل شهری، سالهاست تحولات سکونتی تبریز را دنبال کرده و از منظر کالبدی و اجتماعی به این موضوع پرداخته است. در این گفتوگو، تلاش شده تصویری روشنتر از وضعیت نابرابری سکونت در تبریز، عوامل شکلگیری آن و چالشهای پیشروی آینده شهر ارائه شود.
نابرابری سکونت در تبریز چگونه شکل گرفته و ریشههای اصلی آن چیست؟
– نابرابری سکونت حاصل یک روند تاریخی و توسعه نامتوازن شهری است. عواملی مانند نحوه گسترش شهر، تفاوت در سرمایهگذاری بخش خصوصی و دولتی، وضعیت اقتصادی خانوارها و شکلگیری برخی سکونتگاههای کمبرخوردار در ایجاد این وضعیت نقش داشتهاند.
امروز مهمترین نشانههای این نابرابری در سیمای شهر تبریز کدامند؟
– این نابرابری های سکونتی در مورفولوژی (ریخت شناسی) شهر قابل مشاهده است . بافت محلات کم برخوردار شمال شهر، رشد کاملا ارگانیک و بدون برنامه ریزی شده دارند در حالی که محلات طراحیشده از جمله مرزداران و خاوران،ساختار منظم و الگوی شطرنجی دارند. علاوه بر این در تفاوت کیفیت ساختوساز، دسترسی به خدمات شهری، وضعیت معابر، کیفیت فضاهای عمومی و شرایط زیست در محلات کم برخوردار و توسعه یافته؛تفاوت های زیادی دیده میشود. در واقع شهروندان در نقاط مختلف شهر تجربه یکسانی از زندگی شهری ندارند.
آیا این شکاف فقط یک مسئله شهرسازی(برنامه ریزی شهری) است یا ابعاد اجتماعی و اقتصادی هم دارد؟
نابرابری سکونت فقط به ساختمان و خیابان محدود نمیشود. محل زندگی با فرصتهای اجتماعی، احساس تعلق، امنیت، دسترسی به خدمات و حتی چشمانداز آینده خانوارها ارتباط دارد. حتی نوع جهانبینی ساکنین مناطق مختلف با یکدیگر متفاوت هستند. هر کالبد و منطقه شهری، فرهنگ خاص شهرنشینی خود را تولید می کند و ساکنین از این الگو تبعیت می کنند .
مهمترین یافته پژوهشها درباره وضعیت نابرابری سکونت در تبریز چیست؟
– یافته اصلی این است که نابرابری سکونت در تبریز به یک تفاوت ساده میان محلات تبدیل نشده، بلکه در حال تبدیل شدن به بخشی از ساختار فضایی شهر است؛ یعنی برخی مناطق از چرخه توسعه و سرمایهگذاری عقب میمانند و این فاصله در طول زمان تثبیت میشود. در کاهش نابرابری سکونتی، طرح های فرادستی از جمله طرح آمایش و طرح های شهری می توانند از بروز شکاف توسعه شهری در مناطق مختلف شهر، جلوگیری کنند.
بافتهای فرسوده و حاشیهنشینی چه نقشی در این مسئله دارند؟
– مناطق حاشیه نشین از جمله محلات ملا زینال و سیلاب قوشخانا، به دلیل ضعف کالبدی،توان مالی پایین ساکنان و پتانسيل کم برای سرمایه گذاری در انواع بخش ها از جمله مسکن، کمبود خدمات، تراکم بالا و آسیبپذیری بیشتر، بخش مهمی از مسئله نابرابری سکونت هستند. حل این مسئله فقط با تخریب و جابجایی و ساختوساز جدید امکانپذیر نیست و نیازمند توجه به ساکنان و شرایط اجتماعی آنهاست. بهترین سیاست شهری برای ارتقای سکونت در مناطق حاشیه نشین، به رسمیت شناختن این مناطق به عنوان جزئی از شهر و توانمندسازی آنان برای ارتقای کیفیت مسکن در این مناطق می باشد.
چرا سیاستهای نوسازی تاکنون نتوانستهاند این شکاف را به طور کامل کاهش دهند؟
– زیرا نوسازی با موانعی مانند مشکلات مالکیت، توان اقتصادی پایین برخی خانوارها، هزینههای بالا و نبود مشارکت کافی ساکنان روبهروست. بازآفرینی شهری باید همزمان جنبه کالبدی، اقتصادی و اجتماعی را در نظر بگیرد.
برای آینده تبریز چه رویکردی میتواند به کاهش این نابرابری کمک کند؟
تزریق پروژه های محرک توسعه از جمله پارک های موضوعی، مراکز خرید بزرگ در مناطق حاشیه نشین، برای بالا بردن ارزش زمین و مسکن و در نظر گرفتن عدالت توزیعی عملکردهای اصلی شهری در این مناطق، همچنین اجرای طرح های بازآفرینی شهری با مشارکت ساکنین این محلات ، می تواند این مناطق رها شده شهر را به مسیر توسعه بازگرداند. علاوه بر این
مدیریت شهری باید از نگاه صرفاً عمرانی فاصله بگیرد و به سمت عدالت فضایی حرکت کند؛ یعنی توزیع متوازن خدمات، حمایت از محلات کمبرخوردار، تقویت مشارکت مردم و برنامهریزی برای ارتقای کیفیت زندگی در همه نقاط شهر.
انتهای پیام/
دیدگاهتان را بنویسید