ضرورت انعقاد قرارداد تجارت آزاد با قزاقستان

به گزارش تبریز بیدار، قزاقستان کشوری سرشار از منابع طبیعی و انرژی است که با جمهوری اسلامی ایران مرز آبی دارد. ایران و قزاقستان ظرفیت‌های فراوانی در توسعه تجارت با یکدیگر دارند. اما به دلایل مختلفی از ظرفیت‌های موجود استفاده نشده و سطح تجارت ایران با این همسایه‌ی آبی، بنابر آمارهای جهانی[۱] در سال ۲۰۱۴ در حدود یک میلیارد دلار بوده است.

طبق آمار گمرک جمهوری اسلامی از تجارت خارجی کشور در سال ۱۳۹۳ ایران در حدود ۲۰۵ میلیون دلار کالا به قزاقستان صادر کرده است که تنها کمتر از ۰٫۶ درصد مجموع صادرات غیر نفتی ایران در سال گذشته بوده است. پسته، کشمش، سیمان و خرما عمده محصولاتی بودند که ایران در سال گذشته به قزاقستان صادر کرده است. در جدول زیر ۱۰ کالای عمده صادراتی ایران به قزاقستان در سال گذشته نشان داده شده است.

همچنین بنابر آمارهای جهانی قزاقستان در سال ۲۰۱۴ میلادی بیش از ۴۱ میلیارد دلار کالا و بیش از ۱۲ میلیارد دلار خدمات از کشورهای مختلف دنیا وارد کرده است و این درحالی است که ایران ظرفیت‌های فراوانی در صادرات اقلامی چون محصولات فرآوری شده نفت و گاز و پتروشیمی، محصولات لبنی، انواع میوه و سبزی، محصولات پلاستیکی و خدمات فنی و مهندسی به این کشور دارد.

در مقابل ایران در سال‌های اخیر محصولاتی چون گندم، جو و محصولات ابتدایی از آهن و فولاد از قزاقستان وارد کرده است. عمده‌ی واردات ایران از قزاقستان، خصوصا در زمینه واردات فولاد، در آمار گمرک جمهوری اسلامی به عنوان واردات از کشور امارات ثبت می‌شود. دلیل این امر آن است که واردکنندگان داخلی فولاد مورد نیاز خود را از شرکت‌های اماراتی خریداری می‌کنند که پیش از آن از قزاقستان خریداری کرده اند. به همین دلیل با وجود آنکه در واقع فولاد قزاقستان از مسیر دریای خزر به بندرهای شمالی ایران وارد می‌شود ولی در آمار گمرک جمهوری اسلامی به عنوان واردات از کشور امارات ثبت شده است و در نتیجه آمار واردات گمرک واردات ایران از قزاقستان را به درستی نشان نمی‌دهد.

بنابر آمارهای سایت تریدمپ از منابع قزاقستانی، ایران در سال ۲۰۱۴ میلیادی در حدود ۹۰۰ میلیون دلار انواع کالا از قزاقستان وارد کرده‌است که محصولات فولادی، گندم و جو  به ترتیب با میزان واردات ۵۷۰، ۱۸۰ و ۱۰۰ میلیون دلار عمده محصولات وارداتی ایران از قزاقستان بوده‌اند. با احتساب این آمار مجموع تجارت دو کشور به طور سالانه در حدود ۱ میلیارد دلار است که به هیچ عنوان در سطح ظرفیت‌های موجود دو کشور قرار ندارد.

افزایش مبادلات تجاری از طریق انعقاد قرارداد تجارت آزاد:افزایش سطح تعاملات و وابستگی متقابل با کشورهای همسایه و منطقه از نکاتی است که مورد تأکید سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی است به طوریکه در بند دوازدهم از این سیاست‌ها آمده است: « توسعه پیوندهای راهبردی و گسترش همکاری و مشارکت با کشورهای منطقه و جهان بویژه همسایگان» در همین راستا محورهای زیر به منظور افزایش سطح تعاملات ایران و قزاقستان پیشنهاد می‌شود:

1. افزایش مبادلات تجاری از طریق انعقاد قرارداد تجارت آزاد:

شرایط کنونی جمهوری اسلامی ایجاب می‌کند که تا حد ممکن نیازهای داخلی خود را از کشورهای همسایه تأمین کند تا علاوه بر افزایش وابستگی متقابل با این کشورها زمینه برای صادرات محصولات تولید داخل به همسایگان فراهم شود.

با وجود واردات فولاد و گندم از کشور قزاقستان، با توجه به میزان نیاز سالانه ایران و همچنین ظرفیت تولید قزاقستان می‌توان گفت در این زمینه ایران می‌تواند سهم بیشتری از نیاز سالانه خود به این کالاها را از طریق قزاقستان تأمین کند. بنابراین قرارداد تجارت آزاد به منظور واردات بدون تعرفه فولاد، گندم، جو و برخی محصولات اساسی مورد نیاز ایران از قزاقستان در ازای صادرات بدون تعرفه اقلامی چون محصولات فرآوری شده نفت و گاز و پتروشیمی، محصولات لبنی، انواع میوه و سبزی، محصولات پلاستیکی و خدمات فنی و مهندسی از ایران به قزاقستان می‌تواند اولین اقدام جهت افزایش تعاملات تجاری ایران و قزاقستان باشد.

البته از آنجا که قزاقستان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا است، لازم است برای انعقاد قرارداد تجاری با کشورهای عضو این اتحادیه نیز تفاهماتی صورت بگیرد.

1. ترانزیت محصولات صادراتی قزاقستان از مسیر ایران:

کشور قزاقستان با توجه به موقعیت جغرافیایی خود دسترسی مناسبی به بازارهای مصرف دنیا چون خاور میانه، اروپا و جنوب آسیا ندارد و در بسیاری موارد از قبیل گندم و برخی محصولات کشاورزی، عدم تضمین خرید محصولات، علت اصلی عدم افزایش سطح تولیدات این کشور است. به همین دلیل موقعیت استراتژیک ایران که هم از طریق خشکی و هم از طریق دریا دسترسی خوبی به کشورهای مختلف دارد، این فرصت را فراهم کرده است تا محصولات قزاقستانی از مسیر ایران به کشورهای مقصد بروند.

1. سواپ محصولات قزاقستان به دیگر کشورها:

دیگر اقدامی که می‌تواند در راستای ارتقاء روابط دو کشور مورد توجه قرار بگیرد سواپ محصولات قزاقستان به دیگر کشورهاست. به این ترتیب که محصولات تولیدی قزاقستان، به طور مثال نفت یا میعانات گازی، توسط ایران خریداری می‌شود و در مناطق مرزی مصرف می‌شود و در مقابل ایران محصولات تولیدی خود در مرزهای جنوبی را در اختیار قزاقستان قرار می‌دهد. به این ترتیب هر دوکشور از عدم انتقال محصولات از مرز قزاقستان تا مرزهای جنوبی ایران منتفع خواهند شد.

در حال حاضر به دلایل مختلفی چون نبود زیرساخت لازم و همچنین نبود هماهنگی‌های لازم بین ایران و قزاقستان، سطح ترانزیت و سوآپ محصولات قزاقستانی از مسیر ایران بسیار کمتر از حد مورد انتظار است. سال گذشته با شروع بهره‌برداری از خط ریلی که از قزاقستان به ایران متصل شده است، تا حدودی مشکلات زیرساختی موجود حل شده و لازم است با ایجاد هماهنگی‌های لازم و انعقاد قراردادهای مورد نظر زمینه افزایش ترانزیت و سوآپ کالاهای قزاقستانی از مسیر ایران فراهم شود.

باتوجه به آنچه گفته شد لازم است جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت‌های موجود در تعاملات تجاری خود با قزاقستان بهره‌برداری کند تا علاوه بر کسب منافع اقتصادی در کوتاه مدت، در بلندمدت نیز با ایجاد وابستگی متقابل در کشورهای همسایه ضریب امنیت خود را بالا ببرد.

[۱] www.trademap.org

منبع:عیارآنلاین