به گزارش تبریز بیدار،«معلم را به خانه ببريد»، «دور دنيا در ۷۰ ساعت»، «راهنماي كامل تمامي دروس راهنمايي»، «پاسخ تشريحي تمام پرسشهاي كتاب»، «كتابهاي خاكستري، آبي، بنفش ويژه جمعبندي كنكور» و… اينها بخشي از تبليغات گسترده ديداري، شنيداري و تصويري كتابهاي كمكآموزشي هستند كه امروزه در ويترين اكثر كتابفروشيها و روي در و ديوار شهرها به وفور يافت ميشوند.اين كتابها حتي در كتابخانههاي مدارس نيز خودنمايي ميكنند.
تهيه اين نوع کتاب ها در چند سال اخير به يک امر عادي تبديل شده است به طوري که تا چند سال پيش اگر دانش آموزان اين کتاب ها را تهيه مي کردند و معلم متوجه مي شد با آن ها برخورد مي کرد اما در حال حاضر خود معلم کتاب و حتي انتشارات و نويسنده آن را هم معرفي مي کند و برخي در صورت تهيه نکردن اين کتاب ها با دانش آموز برخورد مي کنند.
اين سيلاب كه تا سالهاي قبل محدود به مقطع متوسطه و كتابهاي كنكور بود، امروزه به صورت سونامي و در تمامي مقاطع و پايههاي تحصيلي از ابتدايي تا مقطع دكتري ديده ميشود! ظاهر شكيل و داشتن تمامي سؤالات كتاب با پاسخ تشريحي باعث ميشود دانشآموزان از همان آغاز تحصيل به حاضريخوري عادت كرده و تلاشي براي يادگيري مفهومي و عميق دروس نكنند.
عدهاي بر اين باورند كه همه كتابهاي كمك آموزشي، حلالمسائل نيستند و تمرينات جانبي و توضيحات اضافي براي تقويت ذهن هستند. سؤال اينجاست به راستي كساني كه سالها براي تاليف كتابهاي درسي وقت گذاشتهاند و اكثراً از قشر باسواد و داراي تحصيلات عالي هستند، به فكرشان نميرسيد كه مثلاً پاسخ سؤالات را در انتهاي كتاب چاپ كنند يا تمرينات بيشتري در كتاب بگنجانند؟
هر چند برخي از كتابهاي درسي از نظر محتوا يا ساختار داراي ايراداتي هستند ولي بايد بپذيريم در مجموع كتاب درسي براي تقويت ذهن دانشآموزان طبق استانداردهاي آموزشي طراحي شدهاند و مضرات قرار دادن يك كتاب جانبي در كنار كتابهاي درسي از مزاياي آن بيشتر است. ماجرا زمانی شکل بغرنج تری به خود می گیرد که در رسانه ها از قول مسئولان و متخصصان وزارت آموزش و پرورش اعلام می شود که 50 درصد از کتاب های کمک درسی موجود در بازار از شرایط استاندارد خارج هستند و استفاده کردن از آنها صرفا حفظ کردن را به جای یادگیری مفهومی و عمیق ملکه ذهن دانش آموزان می کند.
دلایل افزایش کتابهای کمک آموزشی
واضح و مبرهن است که مساله آموزش و بهره مندی از سواد و دانش در عصر حاضر جزء جدایی ناپذیر و لاینفک بشر امروزی است و خانواده ها سعی می کنند تمام تلاش خود را بکنند تا فرزندان آن ها بتوانند مدارج بالای علمی را طی کنند، در این راستا تا می توانند انواع واقسام کتب کمک آموزش را تهیه ودر اختیار فرزندان خود قرار می دهند که آن ها بتوانند در امر تحصیل خود موفق باشند.
از طرفی تعداد بالاي خانوادههايي كه درگير بحث مدرسه و آموزش هستند براي عدهاي وسوسهانگيز است و اين سوداگران نگاه اقتصادمحور به اين جمعيت كثير دارند و سعي ميكنند بدون توجه به تبعات يا عواقب فعاليتها و اقداماتشان از اين خوان گسترده ارتزاق كنند!
اماایراد کار آن جاست که در راه آموزش و پرورش کودکان، نوجوانان و جوانان یک کشور سهم کتاب های «کمک آموزشی»، «کمک درسی»، «آموزش گام به گام»، «معلم خود باشید» و … بیشتر از رد پای معلمان و آموزشگاه های پرورش دهنده آینده سازان هر کشور دیده می شود.
مضرات استفاده از كتابهاي آموزشي
هر چند تبليغات دامنهدار و شبانهروزي اين قبيل كتب از طريقه رسانه ملي، جرايد و بنرهاي مختلف اين باور را در ذهن خانوادهها پديد ميآورد كه استفاده از آنها يك ضرورت محتوم آموزشي است ولي تجربه و مشاهدات معلمان در سطوح مختلف نشان داده كه آسيبهاي آموزشي اين كتابها از منافع سطحي و كم عمق آنها بيشتر است.
بخشي از مضرات استفاده از اين كتابها به شرح زير است:
تحميل مطالب اضافي به دانشآموزان و اخلال در فرآيند تعليم و تربيت، ايجاد دوگانگي در امر آموزش، وجود سؤالات غير استاندارد، طراحي و تدوين بر پايه حافظهمحوري، جلوگيري از تفكر و محدود كردن فرصت كشف مسائل، عدم توجه به معيارهاي كتاب اصلي، عدم توجه به يادگيري عمقي و مفهومي، القاي حس عدم توانايي در يادگيري به علت حجم زياد مطالب در برخي از اين كتابها، ايجاد حس راحتطلبي و حاضري خوري در دانشآموزان، آزمونمحور بودن و تدوين بر اساس يادگيري سطحي و تك بعدي، عادت كردن دانشآموزان به حل مسائل به يك شيوه (به نحوي كه اگر شكل سؤال عوض شود، دانشآموز قادر به پاسخگويي نخواهد بود)، و تبعات جانبي نظير توجه به قرعهكشيهاي اين كتابها، ايجاد رقابت كاذب و پنهان دانشآموزان براي خريد اين كتابها و مشكلات مالي برخي دانشآموزان كه قدرت خريد اين كتابها را ندارند، تنها بخشي از آسيبهاي چند لايه اينگونه كتابها ميباشند.
مدرک گرایی وعلاقه ی خانواده ها به موفقیت فرزندان خود عامل استقبال آن ها از کتب کمک آموزش است
یکی از معلمان درباره ی استفاده از کتب کمک آموزشی در گفت وگو با تبریز بیدار اظهار می کند: مدرک گرای نقطه ی شروع برای استفاده از کتب کمک آموزش بود! وقتی والدین دانش آموزان تصمیم گرفتند که به هر قیمتی و با هر روشی فرزندانشان مدارج علمی را بپیماید وبتواند در امر تحصیل موفق باشند رو به سوی کتب کمک آموزش آورند از طرفی تبلیغاتی که صورت گرفت این باور را القا کرد که بدون استفاده از این کتاب ها احتمال موفقیت خیلی کمتر می گردد.
علی عزتی کارشناس و مولف کتاب های درسی آموزش در گفتگویی که با ایرنا اظهار می کند: مساله مهر تائید استاندارد بر کتاب های کمک آموزشی موجود در بازار توسط آموزش و پرورش است مساله ی مهمی است که در صورت اجرا سبب می گردد به صورت خودکار کتاب هایی که موفق به دریافت این مهر استاندارد نشوند از بازار کتاب جمع آوری شوند و دیگر شاهد حضور گسترده کتاب های کمک آموزشی غیر استاندارد در مدارس و آموزشگاه های کشور نباشیم
این کارشناس و مولف کتاب های درسی آموزش و پرورش یادآور شد: مهمترین نکته به این امر باز می گردد که با عنایت شورای عالی انقلاب فرهنگی ترتیبی اتخاذ شود که صدور پروانه چاپ کتاب های کمک آموزشی و کمک درسی که بر عهده ارشاد است، در وظایف آموزش و پرورش تعریف شود تا کارشناسان این وزارتخانه با دانش و سطح آگاهی خود با تائید استاندارهای کتاب های کمک آموزشی تنها به آن دسته از آثاری اجازه چاپ دهند که می توانند در راه رشد دانش آموزان مفید واقع شوند. ناگفته پیداست که اگر این کارها صورت پذیرد ریشه گسترده و پهناور شده کتاب های غیر استاندارد و مضر کمک آموزشی در بدنه سیستم آموزش و پرورش کشور خشکیده خواهد شد.
فشار مضاعف به خانواده ها
«فردی» مادر يک دانش آموز با اشاره به داشتن 3 فرزند محصل تاکيد مي کند: هزینه های لوازم التحریر ومدرسه براي فرزندانم از يک سو و ارائه فهرست بلند بالايي از کتاب هاي کمک درسي براي هر يک از دروس از طرف ديگر فشار مضاعفي را بر خانواده ام تحميل کرده است. وي ادامه مي دهد: گاهي اوقات تکاليف درسي فرزندانم به علاوه انجام مسائل کتاب هاي کمک درسي آن قدر زياد است که احساس می کنم تمام وقت آن ها به جای اینکه صرف یادگیری گردد صرف انجام تکالیف می شود.
نسرین مصطفایی روان شناس تربیتی در گفت وگو با تبریز بیدار با اشاره به اثرات نا مطلوب کتب کمک آموزشی اظهار داشت : متاسفانه امروزه شاهد هستیم که معلمان دانش آموزان را مجبور به تهیه ی کتب کمک آموزشی می کنند این در حالی است که با این کار هم هزینه ی زیادی به دوش والدین گذاشته می شود، از طرفی قدرت خلاقیت نیز از دانش آموزان گرفته می شود. این در حالی است که یکی از اهداف مهم نظام آموزش و پرورش رشد استعدادها و خلاقيت است و لازم است دانش آموزان به تفکر وادار شوند و تفکر نيز زماني حاصل مي شود فرد با مسئله و مشکل جديدي مواجه شود و در صدد حل آن برآيد.
وی افزود: نکته ی مهم دیگری که باید مد نظر قرار گیرد این هست که تمام کتب کمک آموزشی موجود در بازار استاندار نیست بنابرین استفاده ی دانش آموزان از آنها ممکن است در روند آموزش آن ها اختلال ایجاد کند.
این روان شناس خاطر نشان کرد با توجه به بازنگري و به روز شدن کتاب ها ، محتواي آموزشي غني به نياز علمي دانش آموزان توجه شده است بنابراين ضرورتي ندارد اوليا هزينه هاي سنگيني را براي خريد کتاب هاي کمک آموزشي که بيشتر با رويکرد پاسخ گويي به سؤال هاي طراحي شده است، متحمل شوند.
سخن آخر
هر چند تفاوت در استعداد و تواناييهاي ذهني دانشآموزان، گستره وسيع دانش و به روز بودن فرآيند توليد دانش در حوزههاي مختلف اين باور را در ذهن ايجاد ميكند كه تنها بسنده كردن به كتابهاي درسي، مانع رشد استعدادهاي بالقوه دانشآموزان مستعد ميشود و حقيقتاً نيز چنين است، ولي اين خلاً علمي و نياز به محتواي جديد را ميتوان با «منابع كمك آموزشي مناسب و استاندارد» مثل مجلات علمي، سيديها و بستههاي كمك آموزشي استاندارد، همچنين تجهيز آزمايشگاه و كتابخانه مدارس يا شركت در برنامههاي كانونها، پژوهشسراها و مؤسسات خلاقيت پر كرد و نيازي به سنگين كردن كيفهاي دانشآموزان با كتابهاي رنگارنگ و قطور نيست.
متأسفانه بعد از توسعه و فراگير شدن يك جريان در جامعه مبارزه با آن مقوله به شدت دشوار ميشود و افرادي زيادي كه در اين سيستم ذينفع هستند، سنگاندازي ميكنند. تجربه نشان داده كه اگر از همان ابتدا در خصوص جلوگيري از يك رخداد اقدام نشود، بعد از همگاني شدن آن، مقابله با آن بسيار دشوار و در مقاطعي نشدني است تهيه کتاب هاي کمک آموزشي توسط بسياري از دانش آموزان به نوعي قانون تبديل شده و جزو يکي از اصلي ترين لوازم محسوب مي شود.
مهران، جاده بیقراری برای مسیر اربعین
دیدگاهتان را بنویسید