تاثیرات نگران کننده نفوذ پساب های کارخانه کاوه سودای مراغه بر وضعیت خاک دشت بناب مراغه

یادداشت وارده؛ احمد بایبوردی (عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی ومنابع طبیعی استان)

شکل 1-نقشه پهنه بندی آب بر اساس خاص های کیفی در دشت بناب مراغه (اصغری مقدم وهمکاران)

میزان یونهای کلر وسدیم وبی کربنات در برخی نمونه ها در حد بحرانی قرار دارند ودر صورت استفاده از این آبها برای آبیاری باعث بالارفتن پی اچ شیره سلولی گردیده وزردی درختان را باعث خواهد گردید و از طرف دیگر میزان شوری در برخی چاه ها باعث سوزش تمامی گونه های گیاهی منطقه خواهد شد.افزایش این یونها نشان دهنده نفوذ پساب ها به آبخوان وآلودگی آب زیر زمینی است.با توجه به اینکه در منطقه سازندهای تبخیری وجود ندارد تنها عامل ایجاد کننده این آنومالی ها پساب های بسیار خطرناک کارخانه کاوه سودا می باشد که به صورت نقطه ای وخطی منابع آبهای زیر زمینی منطقه را آلوده می کنند.بدیهی است ادامه چنین روندی تهدید جدی برای منابع آبهای زیر زمینی این دشت حاصلخیز است.با توجه به اینکه این پایش یکساله بوده وضروری است نتایج پایش های دراز مدت توسط سازمان آب منطقه ای استان ارایه گردد وصلاحیت اظهار نظر نهایی در خصوص روند کاهش ویا افزایش میزان شوری آبهای زیرزمینی برعهده این سازمان می باشد.

در جدول شماره دو متاسفانه مقادیر شوری وپی اچ  وسختی کل در پساب های داخل لاگون ها در وضعیت نگران کننده ای هستند ودر این زمینه صلاحیت اظهار نظر درزمینه وضعیت پساب داخل لاگون ها وچگونگی نفوذ از داخل لاگون های خاکی برعهده سازمان محترم حفاظت از محیط زیست استان می باشد.

با توجه به بررسی های گرافیکی با استفاده از نمودار استیف نیز تاثیر پساب های صنعتی برنمونه های پایین دست دشت مراغه بناب وآلودگی آب های زیر زمینی آبخوان دشت مراغه  بناب کاملا مشهود است همچنین با توجه به بررسی داده های هیدرو شیمیایی موجود وبا استفاده از روشهای آماری چند متغیره وتجزیه های علیت به این نتیجه می رسیم که اصلی ترین عامل آلودگی در منطقه ناشی از پساب های کاوه سودا می باشد که در آبهای زیر زمینی منطقه باعث افزایش قابل توجه یونهای سدیم وکلر وکلسیم ودر نتیجه شوری خاک خواهد گردید که تهدید جدی برای کشاورزی منطقه است(اصغری مقدم وهمکاران 94).

در زمینه نتایج پایش تاثیر استفاده از آبهای زیر زمینی که از وظایف سازمان جهادکشاورزی استان بوده بنده بعنوان یک محقق خاکشناسی نتیجه پایش چهار ساله را برروی وضعیت خاک  تحت کشت انگور در دشت بناب جهت استحضار تقدیم می کنم.

با توجه به نتايج آزمايشگاهي طي 4 سال افزايش جزئي شوري خاك و كربنات وبي كربنات مشاهده مي شود ولي  ميزان pHخاك افزايش نسبي  داشته است كه مخصوصا در لايه هاي پائين اين افزايش بيشتر است افزايش pHموجب افزايش فعاليت يون كربنات شده و سبب آلودگي خاك منطقه گرديده است – يون كربنات بر اثر آبياري باآب داراي كربنات وارد خاك شده و موجب مسموميت خاك گرديده است  يون كربنات در خاك با كاتيونهايي مانند سديم و كلسيم واكنش داده و لايه غير قابل نفوذي مانند كربنات سديم  وكربنات كلسيم را تشكيل مي دهد همچنين با افزايش pH جذب عناصر غذائي محدود مي شود ورشد گياه متوقف مي گردد –میزان S.A.R هم ازجمله آیتمهای مورد اندازه گیری است که افزایش ان طی چند سال مشهود است این امر نشان دهنده افزایش میزان سدیم در خاک است .پیشنهاد می گردد پایش های مشترک از طریق واحد های دخیل در قالب کمیته های مشترک صورت گرفته و موضوع به دقت مورد ارزیابی فنی گردد.